माझा आवडता सण दसरा १० ओळी (10 Lines) | dasara essay in marathi
- भारतात अनेक सण साजरे केले जातात, त्यापैकी ‘दसरा’ (विजयादशमी) हा माझा सर्वात आवडता सण आहे.
- हा सण हिंदू पंचांगानुसार आश्विन शुद्ध दशमीला मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.
- नवरात्रीच्या नऊ दिवसांच्या उपवास आणि भक्तीनंतर दहाव्या दिवशी दसरा येतो.
- याच दिवशी प्रभू श्रीरामाने अहंकारी रावणाचा वध करून लंकेवर विजय मिळवला होता.
- देवी दुर्गेने महिषासुर नावाच्या राक्षसाचा वध करून जगाला त्याच्या त्रासातून मुक्त केले, म्हणून या दिवसाला ‘विजयादशमी’ म्हणतात.
- दसऱ्याच्या दिवशी घराच्या दाराला झेंडूची फुले आणि आंब्याच्या पानांचे तोरण बांधले जाते.
- या दिवशी शेतीची अवजारे, पुस्तके, पाटी, शस्त्रे आणि वाहनांची मनोभावे पूजा केली जाते.
- संध्याकाळी लोक एकमेकांना आपट्याची पाने देऊन ‘सोनं घ्या आणि सोन्यासारखे राहा’ अशी शुभेच्छा देतात.
- दसरा हा हिंदू धर्मातील साडेतीन शुभ मुहूर्तांपैकी एक मानला जातो, त्यामुळे नवीन कामांची सुरुवात या दिवशी केली जाते.
- दसरा हा सण आपल्याला वाईटावर चांगल्याचा आणि असत्यावर सत्याचा विजय शिकवतो, म्हणून हा सण मला खूप आवडतो.
दसरा सणाची माहिती मराठी | विजयादशमी निबंध मराठी 500 शब्द
आपला भारत देश हा विविध सण आणि उत्सवांची संपन्न भूमी आहे. येथे प्रत्येक सण निसर्गातील बदल, ऋतूचक्र आणि मानवी नात्यांमधील आपुलकी घट्ट करणारा असतो. वर्षभरात गुढीपाडवा, गणेशोत्सव, दिवाळी असे अनेक लोभस सण येतात आणि जातात; परंतु माझ्या मनाला सर्वात जास्त भुरळ घालणारा, नवा हुरूप देणारा आणि अंतःकरणात सात्त्विक आनंदाची पेरणी करणारा सण म्हणजे ‘दसरा’ अर्थात ‘विजयादशमी’. साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असलेला हा दिवस प्रत्येक शुभकार्यासाठी अत्यंत पवित्र आणि मंगलमय मानला जातो. पावसाळा संपून निसर्गात प्रसन्न शरद ऋतूची चाहूल लागलेली असताना येणारा हा सण संपूर्ण वातावरणात एक नवचैतन्य निर्माण करतो.
दसरा या सणाला फार मोठी ऐतिहासिक आणि पौराणिक परंपरा लाभली आहे. ‘दसरा’ हा शब्द ‘दशहरा’ या संस्कृत शब्दापासून आला आहे, ज्याचा अर्थ ‘दहा पापांचा नाश करणारा’ असा होतो. या दिवसाशी संबंधित दोन महत्त्वाच्या पौराणिक कथा प्रसिद्ध आहेत. पहिली कथा म्हणजे महिषासुरमर्दिनी दुर्गेची. नऊ दिवस चाललेल्या घनघोर युद्धानंतर नवमीच्या रात्री देवी दुर्गेने महिषासुर नावाच्या दुष्ट राक्षसाचा वध केला आणि दहाव्या दिवशी, म्हणजेच विजयादशमीला संपूर्ण जगाला त्याच्या जाचातून मुक्त केले. हा विजय असत्यावर सत्याचा आणि अन्यायावर न्यायाचा विजय होता. दुसरी कथा प्रभू श्रीरामांशी जोडलेली आहे. याच दिवशी प्रभू श्रीरामाने लंकापती रावणाचा वध करून सीतेची सुटका केली होती. रामाच्या या विजयाचे प्रतीक म्हणून उत्तर भारतात आजही या दिवशी रावणाच्या भव्य पुतळ्याचे दहन केले जाते.
महाराष्ट्राच्या इतिहासातही दसऱ्याला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात आणि पेशवाईत पावसाळा संपल्यानंतर मराठ्यांचे शूर मावळे याच दिवशी नव्या मोहिमेसाठी सज्ज होत असत. सीमोल्लंघन करून शत्रूच्या प्रदेशावर विजय मिळवण्याचा शुभमुहूर्त म्हणजेच दसरा. त्यामुळे या सणात शौर्य, पराक्रम आणि आत्मविश्वासाचा एक अनोखा संगम पाहायला मिळतो.
दसऱ्याची खरी मजा त्याच्या पूर्वतयारीमध्येच सामावलेली असते. दसऱ्याच्या आधीचे नऊ दिवस म्हणजेच ‘नवरात्रोत्सव’. या नऊ दिवसांत घराघरांत घटस्थापना होते, मंदिरे दिव्यांच्या रोषणाईने उजळून निघतात आणि रात्रीच्या वेळी दांडिया व गरब्याचा उत्साह ओसंडून वाहतो. दहाव्या दिवशी येणारा दसरा हा या नऊ दिवसांच्या तपश्चर्येचा आणि भक्तीचा परमोच्च बिंदू ठरतो. दसऱ्याच्या आदल्या दिवशीपासूनच बाजारपेठा झेंडूच्या केशरी-पिवळ्या फुलांनी आणि आंब्याच्या पानांनी फुलून जातात. घराघरांत पुरणपोळीचा आणि खमंग पक्वान्नांचा सुवास दरवळू लागतो.
दसऱ्याच्या दिवशी सकाळचे वातावरण अत्यंत मंगलमय आणि पवित्र असते. सकाळी लवकर उठून दारापुढे सुंदर रांगोळी काढली जाते आणि आंब्याच्या पानांचे व झेंडूच्या फुलांचे तोरण दारावर बांधले जाते. या दिवशी आपल्या उपजीविकेच्या साधनांची कृतज्ञतापूर्वक पूजा करण्याची अतिशय देखणी परंपरा आहे. शेतकरी आपल्या नांगराची आणि शेती अवजारांची पूजा करतो, कारागीर आपल्या हत्यारांची पूजा करतो, व्यावसायिक आपल्या वह्या-खात्यांची पूजा करतात आणि सैनिक आपल्या शस्त्रांची पूजा करतात. यालाच ‘शस्त्रपूजा’ म्हणतात.
विद्यार्थ्यांसाठी हा दिवस ज्ञानाची आरास मांडणारा असतो. पाटी-पुस्तके आणि लेखणीसमोर सरस्वतीची प्रतिमा ठेवून तिची पूजा केली जाते, ज्याला ‘सरस्वतीपूजन’ म्हटले जाते. आजच्या आधुनिक युगात आपण आपली वाहने, संगणक आणि यंत्रसामग्री स्वच्छ धुऊन, त्यांना झेंडूच्या फुलांचे हार घालून मनोभावे नमन करतो. दुपारच्या वेळी घरात पुरणपोळी, कटाची आमटी, भजी आणि कुरडया-पापड्यांचा रुचकर बेत असतो. कुटुंबीयांसोबत बसून या भोजनाचा आस्वाद घेताना घरगुती आनंदाला उधाण येते.
दसऱ्याचा सर्वात रोमांचक आणि हृदयस्पर्शी भाग म्हणजे संध्याकाळचे ‘सीमोल्लंघन’ आणि ‘सुवर्ण वाटप’. संध्याकाळी नवीन कपडे परिधान करून गावाच्या किंवा शहराच्या सीमेवर एकत्र जमण्याची प्रथा आहे. आपटयाच्या झाडाचे पूजन करून त्याची पाने तोडली जातात. ही आपट्याची पाने केवळ पाने नसतात, तर ते ‘सोनं’ मानले जाते. ‘सोनं घ्या आणि सोन्यासारखे रहा’ असे प्रेमाने म्हणत ही पाने घरातील वडीलधाऱ्यांच्या पायावर ठेवून त्यांचे आशीर्वाद घेतले जातात. आपापसातील हेवेदावे, राग आणि कटुता विसरून लोक एकमेकांना कडकडून मिठी मारतात.
लहानांना मोठ्यांचे आशीर्वाद मिळतात आणि घरातील वातावरण आनंदाने, स्नेहाने ओसंडून वाहू लागते. केवळ सोन्याचे नाणे किंवा धनदौलत देणे म्हणजेच समृद्धी नव्हे, तर माणसाने मनाचे सोने करावे आणि एकमेकांशी प्रेमाने वागावे, हा दसऱ्याचा संदेश मला थेट मनाला भिडणारा वाटतो.
दसरा हा सण मला मनापासून आवडण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे या सणातील आशावाद आणि सकारात्मक ऊर्जा. हा सण आपल्याला शिकवतो की, अंधार कितीही मोठा असला तरी सत्याच्या एका छोट्या ज्योतीने तो नाहीसा होतो. आपल्या मनातील दुर्गुण, आळस, मत्सर आणि संकुचित वृत्ती या रावणाचा वध करून नव्या चांगल्या विचारांचे सीमोल्लंघन करण्याचा संकल्प दसरा आपल्याला करायला लावतो.
थोडक्यात सांगायचे तर, दसरा हा केवळ भूतकाळातील विजयांचे स्मरण करणारा सण नाही, तर तो वर्तमानात स्वतःवर विजय मिळवण्याची आणि भविष्याकडे नव्या उमेदीने पाहण्याची प्रेरणा देणारा सण आहे. झेंडूच्या फुलांचा दरवळ, आपट्याच्या पानांची समृद्धी आणि नात्यांमधील गोडवा जपणारा हा दसरा सण माझ्या मनात कायम अढळ स्थान राखून आहे. म्हणूनच दसरा हा माझा सर्वात आवडता सण आहे!
दसरा निबंध मराठी |दसरा सणाची माहिती मराठी
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्र. १. दसरा सणाला ‘विजयादशमी’ का म्हटले जाते?
उत्तर: आश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील दहाव्या दिवशी प्रभू श्रीरामाने रावणावर विजय मिळवला होता, तसेच दुर्गा देवीने नऊ दिवस युद्ध करून महिषासुरावर विजय मिळवला होता. वाईटावर चांगल्याच्या या विजयाचे प्रतीक म्हणून या तिथीला ‘विजयादशमी’ म्हणतात.
प्र. २. दसऱ्याच्या दिवशी आपट्याची पाने ‘सोने’ म्हणून का वाटली जातात?
उत्तर: पौराणिक कथेनुसार कौत्स ऋषींच्या गुरुदक्षिणेसाठी कुबेराने शमी आणि आपट्याच्या झाडावर सोन्याच्या नाण्यांचा वर्षाव केला होता. कौत्सांनी आवश्यक तेवढी नाणी घेऊन उर्वरित सुवर्ण प्रजेला वाटले. त्या स्मरणार्थ दसऱ्याला आपट्याची पाने समृद्धी, प्रेम आणि सौहार्दाचे प्रतीक म्हणून ‘सोने’ म्हणून वाटली जातात.
प्र. ३. दसऱ्याच्या दिवशी कोणकोणत्या वस्तूंची पूजा केली जाते?
उत्तर: दसऱ्याच्या दिवशी ज्ञानाचे प्रतीक म्हणून पुस्तके व पाटी (सरस्वती पूजन), कष्टाचे प्रतीक म्हणून कारखान्यातील यंत्रे व शेतीची अवजारे (शस्त्रपूजा), तसेच वाहनांची (गाड्यांची) पूजा केली जाते.
प्र. ४. साडेतीन मुहूर्तांमध्ये दसऱ्याचे स्थान काय आहे?
उत्तर: हिंदू शास्त्रानुसार वर्षभरात साडेतीन मुहूर्त अत्यंत शुभ मानले जातात: गुढीपाडवा, अक्षय्य तृतीया, दसरा (हे तीन पूर्ण मुहूर्त) आणि बलिप्रतिपदा/दिवाळी पाडवा (अर्धा मुहूर्त). त्यामुळे दसऱ्याच्या दिवशी नवीन घर, वाहन, सोने खरेदी किंवा नवीन व्यवसायाची सुरुवात केली जाते.
