maza avadta san diwali nibandh marathi

‘दारी दिव्यांची आरास, अंगणी सुंदर रांगोळी,आनंदाची उधळण घेऊन आली ही मंगल दिवाळी!’

आपल्या भारत देशात अनेक सण आणि उत्सव मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. त्यामध्ये चैतन्याची, मांगल्याची आणि प्रकाशाची उधळण करणारा सण म्हणजे ‘दिवाळी’ किंवा ‘दीपावली’. अश्विन आणि कार्तिक महिन्यांच्या संधिकाळावर येणारा हा सण संपूर्ण निसर्गाला आणि मानवी मनाला एका अनामिक आनंदाने न्हाऊ घालतो. अंधारावर प्रकाशाचा, अज्ञानावर ज्ञानाचा आणि वाईटावर चांगल्याचा विजय साजरा करणारा हा सण मला मनापासून भावतो. लहानांपासून ते थोरामोठ्यांपर्यंत सर्वांच्याच चेहऱ्यावर हास्य फुलवणारी ही दिवाळी माझा सर्वात लाडका आणि आवडता सण आहे.

दिवाळी या सणाला फार प्राचीन, समृद्ध आणि प्रेरणादायी पौराणिक परंपरा लाभली आहे. सर्वात प्रमुख कथेनुसार, प्रभू श्रीराम चौदा वर्षांचा वनवास संपवून आणि लंकापती रावणाचा पराभव करून याच काळात अयोध्येत परतले होते. आपल्या लाडक्या राजाच्या आणि सीतेच्या स्वागतासाठी अयोध्यावासीयांनी संपूर्ण नगरीत तुपाचे असंख्य दिवे लावून मंगल रोषणाई केली होती. त्या ऐतिहासिक आणि भक्तीमय घटनेची आठवण म्हणून आजही आपण दीपावली साजरी करतो.

दिवाळी सणाची माहिती मराठी | दीपावली निबंध मराठी

याशिवाय, याच काळात भगवान श्रीकृष्णाने नरकासुर नावाच्या दुष्ट आणि अत्याचारी राक्षसाचा वध करून सोळा हजार स्त्रियांना त्याच्या कैदेतून मुक्त केले होते. तसेच, क्षीरसागराच्या समुद्रमंथनातून याच मंगल दिनी धन, समृद्धी आणि मांगल्याची अधिष्ठात्री देवता माता लक्ष्मी प्रकट झाली होती, अशीही प्राचीन श्रद्धा आहे. अशा अनेक लोकोत्तर, धर्मनिष्ठ आणि लोककल्याणकारी घटनांचा समृद्ध वारसा या सणाला लाभला आहे.

दिवाळी येण्याच्या कित्येक दिवस आधीपासूनच घराघरांत उत्साहाची आणि आनंदाची मोठी लगबग सुरू होते. घराची स्वच्छता, रंगरंगोटी आणि आकर्षक सजावट केली जाते. बाजारात आकाशकंदील, मातीच्या सुबक पणत्या, सुगंधी उटणे, नवीन कपडे आणि रांगोळीचे विविध रंग खरेदी करण्यासाठी लोकांची अफाट गर्दी उसळते.

My favourite Festival Diwali essay in marathi

दिवाळीची खरी ओळख म्हणजे घरात तयार होणारा खमंग आणि स्वादिष्ट फराळ. चकल्यांची कुरकुरीत चव, रवा-बेसनाचे लाडू, करंज्या, चिवडा, तिखट-गोड शेव आणि शंकरपाळ्या बनवताना घरात येणारा दरवळ संपूर्ण परिसर सुगंधित करतो. दिवाळीच्या दिवसांत शेजाऱ्यांशी फराळाची देवाणघेवाण करताना नात्यांमधील ओलावा आणि आपुलकी द्विगुणित होते. घरासमोर मातीचा भव्य किल्ला बनवणे, त्यावर बुरुज उभारणे आणि छत्रपती शिवाजी महाराज व त्यांच्या शूर मावळ्यांच्या प्रतिकृती मांडणे हा बालपणातील अतिशय रम्य, अभिमानास्पद आणि अविस्मरणीय अनुभव असतो.

दिवाळी हा केवळ एका दिवसाचा सण नसून तो आनंदाचा अखंड उत्सव आहे. या सणाची सुरुवात ‘गोवत्स द्वादशी’ म्हणजेच ‘वसुबारस’ या दिवसाने होते. या दिवशी गाय आणि तिच्या वासराचे मनोभावे पूजन करून मुक्या प्राण्यांप्रती व निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.

त्यानंतर येतो ‘धनत्रयोदशी’चा दिवस. या दिवशी आरोग्याचे दैवत भगवान धन्वंतरी आणि धनाची देवता कुबेर यांचे पूजन केले जाते. शरीराचे उत्तम आरोग्य हीच खरी मानवी संपत्ती आहे, हा अत्यंत मौल्यवान विचार हा दिवस आपल्याला शिकवतो.

तिसरा दिवस असतो ‘नरक चतुर्दशी’चा. या दिवशी पहाटेच्या प्रसन्न गारव्यात अंगाला सुगंधी तेल आणि उटणे लावून ‘अभ्यंगस्नान’ करण्याची सुंदर परंपरा आहे. थंडीची गुलाबी चाहूल आणि गरम पाण्याचे स्नान शरीराला नवा ताजेतवाना टवटवीतपणा देते.

त्याच दिवशी संध्याकाळी येतो दिवाळीचा मुख्य सण म्हणजेच ‘लक्ष्मीपूजन’. घराघरांत, दुकानांमध्ये आणि व्यापारी पेढ्यांमध्ये माता लक्ष्मी, सरस्वती आणि विघ्नहर्ता गणेशाची विधिवत पूजा केली जाते. घरात अखंड सुख, शांती आणि ऐश्वर्य नांदावे अशी प्रार्थना केली जाते. सर्वत्र लावलेल्या पणत्यांच्या मंद आणि तेजोमय प्रकाशाने संपूर्ण आसमंत उजळून निघतो.

त्यानंतर येणारा दिवस म्हणजे ‘बलिप्रतिपदा’ अर्थात ‘दिवाळी पाडवा’. साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असलेला हा दिवस पती-पत्नीच्या नात्यातील निखळ प्रेम, आदर आणि विश्वासाचे प्रतीक मानला जातो. पत्नी पतीला ओवाळते आणि पती तिला प्रेमाची भेट देतो.

शेवटचा दिवस असतो ‘भाऊबीज’. बहीण-भावाच्या निखळ, पवित्र आणि अतूट स्नेहाचे प्रतीक असलेला हा दिवस अत्यंत भावूक आणि जिव्हाळ्याचा असतो. बहीण भावाच्या दीर्घायुष्यासाठी मनोभावे प्रार्थना करते आणि भाऊ बहिणीचे रक्षण करण्याचे वचन देतो.

दिवाळी हा सण मला केवळ फटाके उडवण्यासाठी किंवा गोडधोड खाण्यापुरता आवडत नाही, तर त्यामागील उदात्त विचार मला विशेष भावतो. दिवाळी आपल्याला एकात्मता, बंधुभाव आणि सामाजिक समतेची शिकवण देते. जेव्हा आपण स्वतःच्या घरात गोडधोड खातो, तेव्हा आपल्या आसपासच्या वंचित आणि गरजू लोकांच्या घरातही आनंदाचा दिवा पेटवणे हीच खरी दिवाळी आहे. आजच्या काळात निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी प्रदूषणमुक्त, शांत आणि पर्यावरणपूरक दिवाळी साजरी करणे ही काळाची अत्यंत महत्त्वाची गरज बनली आहे. कर्कश फटाक्यांचा धूर आणि आवाज टाळून केवळ दिव्यांच्या सौम्य प्रकाशाने जीवन उजळून टाकणे अधिक श्रेयस्कर आहे.

दिवाळी हा सण म्हणजे केवळ बाह्य रोषणाई नसून, ती अंतःकरणातील अंधार दूर करून माणुसकीचा अखंड दीप तेवत ठेवण्याची एक सुंदर प्रेरणा आहे. एकमेकांमधील कटुता, मत्सर आणि राग विसरून प्रेमाचा दीप लावणे हाच या सणाचा खरा गाभा आहे. ‘तमसो मा ज्योतिर्गमय’ म्हणजे अंधाराकडून प्रकाशाकडे नेणारा हा प्रकाशोत्सव माझ्या आयुष्यात कायम नवी उमेद, नवचैतन्य आणि जगण्याची नवी ऊर्जा भरत राहतो. म्हणूनच हा तेजोमय, मांगल्याचा आणि संस्कारांचा सण दिवाळी माझा सर्वात लाडका आणि आवडता सण आहे!

सतत विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)

प्र. १. दिवाळी हा सण का साजरा केला जातो?

उत्तर: रामायणातील कथेनुसार, प्रभू श्रीरामाने १४ वर्षांचा वनवास संपवून आणि रावणाचा वध करून अयोध्येत पुनरागमन केले होते. त्या आनंदात अयोध्यावासीयांनी संपूर्ण नगरीत दिव्यांची आरास केली होती. तसेच, या दिवशी भगवान श्रीकृष्णाने अत्याचारी नरकासूर राक्षसाचा वध करून जनतेला त्याच्या त्रासातून मुक्त केले होते. अंधारावर प्रकाशाचा आणि वाईटावर चांगल्याचा विजय म्हणून दिवाळी साजरी केली जाते.

प्र. २. दिवाळीचे मुख्य ५ दिवस कोणकोणते आहेत?

उत्तर: दिवाळी प्रामुख्याने सलग ५ ते ६ दिवस उत्साहात साजरी केली जाते:

• वसुबारस व धनत्रयोदशी: गाय-वासरू आणि धन्वंतरी (आरोग्य देवतेची) पूजा.
• नरक चतुर्दशी: पहाटे उटणे लावून केलेले अभ्यंगस्नान.
• लक्ष्मीपूजन: माता लक्ष्मी व कुबेराची मनोभावे पूजा.
• बलिप्रतिपदा (दिवाळी पाडवा): विक्रम संवत् नवीन वर्षाची सुरुवात आणि साडेतीन मुहूर्तांपैकी अर्धा मुहूर्त.
• भाऊबीज: भाऊ-बहिणीच्या अतूट प्रेमाचा पवित्र दिवस.

प्र. ३. दिवाळीत ‘अभ्यंगस्नान’ करण्याचे काय महत्त्व आहे?

उत्तर: नरक चतुर्दशीच्या दिवशी सूर्योदयापूर्वी अंगाला सुगंधी तेल आणि उटणे लावून आंघोळ करणे म्हणजे अभ्यंगस्नान. यामुळे शरीरातील थकवा दूर होऊन स्फूर्ती येते, त्वचा निरोगी राहते आणि मनातील नकारात्मकता दूर होऊन सकारात्मक ऊर्जेचा संचार होतो.

प्र. ४. दिवाळी हा मुलांचा सर्वात आवडता सण का मानला जातो?

उत्तर: दिवाळीच्या काळात शाळांना मोठी सुट्टी असते. नवीन कपडे घालणे, दारात सुंदर रांगोळ्या काढणे, आकाशकंदील लावणे, मातीचे किल्ले बनवून त्यावर मावळे सजवणे आणि लाडू-करंजी-चकलीसारखा स्वादिष्ट फराळ खाण्याची मजा यामुळे हा सण लहान मुलांच्या विशेष आवडीचा असतो.

प्र. ५. पर्यावरणपूरक (Eco-Friendly) दिवाळी कशी साजरी करावी?

उत्तर: हवेचे व आवाजाचे प्रदूषण टाळण्यासाठी मोठ्या आवाजाचे रासायनिक फटाके न फोडता दिव्यांची आरास करावी. विजेच्या दिव्यांऐवजी मातीचे पारंपारिक दिवे वापरावेत, रासायनिक रंगांऐवजी नैसर्गिक रंगांची रांगोळी काढावी आणि गरजूंना मिठाई व कपडे वाटून सामाजिक आनंद वाढवावा.