तुमच्या परिसरातील पर्यावरणीय समस्या स्पष्ट करा | 12th EVS Journal

विषय : तुमच्या परिसरातील पर्यावरणीय समस्या स्पष्ट करा. | जर्नल क्र. 8

प्रस्तावना

पर्यावरण हे मानवी जीवनाचा आधार आहे. हवा, पाणी, माती, वनस्पती, प्राणी आणि नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांवर आपले जीवन अवलंबून आहे. मात्र वाढती लोकसंख्या, शहरीकरण, वाहनांची संख्या, बांधकामे, प्लास्टिकचा वाढता वापर आणि कचऱ्याचे अयोग्य व्यवस्थापन यामुळे अनेक पर्यावरणीय समस्या निर्माण होत आहेत. माझ्या परिसरातही अशा काही समस्या दिसून येतात. या समस्यांचा परिणाम केवळ पर्यावरणावर होत नाही, तर मानवी आरोग्य आणि दैनंदिन जीवनावरही होतो.

१२ वी पर्यावरण जर्नल कार्य

१. कचऱ्याची समस्या

माझ्या परिसरातील प्रमुख पर्यावरणीय समस्यांपैकी एक म्हणजे कचऱ्याचे अयोग्य व्यवस्थापन. घरगुती कचरा, प्लास्टिकच्या पिशव्या, बाटल्या, कागद, अन्नपदार्थांचे अवशेष आणि इतर वस्तू काही ठिकाणी उघड्यावर टाकल्या जातात. कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट न लागल्यामुळे परिसर अस्वच्छ दिसतो. कचऱ्यामुळे दुर्गंधी निर्माण होते आणि माश्या, डास, उंदीर यांसारखे रोगवाहक प्राणी वाढतात. त्यामुळे विविध आजार पसरण्याचा धोका निर्माण होतो.

२. प्लास्टिक प्रदूषण

प्लास्टिकचा वाढता वापर हीदेखील गंभीर समस्या आहे. बाजारातून वस्तू आणताना प्लास्टिकच्या पिशव्या, पाण्याच्या बाटल्या, खाद्यपदार्थांचे वेष्टन आणि इतर प्लास्टिक वस्तू मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जातात. वापर झाल्यानंतर हे प्लास्टिक रस्त्याच्या कडेला, नाल्यांमध्ये किंवा मोकळ्या जागेत टाकले जाते. प्लास्टिक सहज विघटित होत नसल्यामुळे ते दीर्घकाळ पर्यावरणात राहते. त्यामुळे माती आणि जलस्रोत प्रदूषित होण्याबरोबरच प्राणी व पक्ष्यांनाही धोका निर्माण होतो.

पर्यावरण शिक्षण व जलसुरक्षा इयत्ता १२ वी जर्नल नोंदी

३. सांडपाण्याची समस्या

काही भागांमध्ये सांडपाण्याचा योग्य निचरा होत नसल्यामुळे नाल्यांमध्ये पाणी साचते. साचलेल्या पाण्यामुळे दुर्गंधी निर्माण होते आणि डासांची वाढ होते. पावसाळ्यात ही समस्या अधिक गंभीर होते. सांडपाणी योग्य प्रकारे प्रक्रिया न करता जलस्रोतांमध्ये मिसळल्यास पाण्याचे प्रदूषण होऊ शकते. त्यामुळे जलजन्य आणि डासांमुळे होणाऱ्या आजारांचा धोका वाढतो.

४. वायुप्रदूषण

माझ्या परिसरात वाहनांची संख्या वाढत असल्यामुळे वायुप्रदूषणाची समस्या जाणवते. दुचाकी, चारचाकी वाहने, मालवाहू वाहने आणि इतर वाहनांमधून निघणारा धूर वातावरणात मिसळतो. रस्त्यावरील धूळ आणि काही ठिकाणी कचरा जाळल्यामुळेही हवेत प्रदूषक वाढतात. प्रदूषित हवेमुळे खोकला, डोळ्यांची जळजळ, श्वसनाच्या समस्या आणि इतर आरोग्यविषयक त्रास होऊ शकतात.

५. ध्वनीप्रदूषण

वाहनांचे हॉर्न, बांधकामांची कामे, मोठ्या आवाजातील ध्वनिक्षेपक आणि विविध यंत्रांमुळे ध्वनीप्रदूषण होते. सण, समारंभ किंवा इतर कार्यक्रमांमध्ये मोठ्या आवाजाचा वापर केल्याने परिसरातील शांतता भंग होते. सतत मोठ्या आवाजाच्या संपर्कात राहिल्यास डोकेदुखी, चिडचिड, तणाव आणि झोपेच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे अनावश्यक आवाजावर नियंत्रण ठेवणे गरजेचे आहे.

६. वृक्षतोड आणि हिरवळीचा अभाव

वाढती लोकसंख्या आणि बांधकामांमुळे काही ठिकाणी झाडे तोडली जात आहेत. मोकळ्या जागांवर घरे, दुकाने आणि इतर बांधकामे वाढत आहेत. त्यामुळे हिरवळ कमी होत आहे. झाडांची संख्या कमी झाल्यामुळे सावली, शुद्ध हवा आणि जैवविविधतेवर परिणाम होतो. झाडे कमी झाल्यास परिसरातील तापमान वाढण्याची शक्यता असते. त्यामुळे उपलब्ध झाडांचे संरक्षण करणे आणि नवीन झाडे लावणे आवश्यक आहे.

७. पाण्याची कमतरता आणि नासाडी

काही काळात पाण्याची कमतरता जाणवते, तर दुसरीकडे पाण्याची नासाडीही होते. नळ सुरू ठेवणे, गळणारे नळ वेळेवर दुरुस्त न करणे आणि पाण्याचा अनावश्यक वापर यामुळे पाण्याचा अपव्यय होतो. पावसाचे पाणी योग्य प्रकारे साठवले जात नसल्यामुळे त्याचा मोठा भाग वाहून जातो. त्यामुळे पाण्याचे संवर्धन आणि पुनर्वापर करण्याची गरज आहे.

जनरल कार्य सेमिनार अहवाल १२ वी

८. जलस्रोतांचे प्रदूषण

नद्या, तलाव, विहिरी आणि इतर जलस्रोतांमध्ये कचरा टाकणे ही गंभीर समस्या आहे. काही ठिकाणी घरगुती सांडपाणी किंवा इतर घाण पाण्यात मिसळते. त्यामुळे जलस्रोतांची गुणवत्ता कमी होते. पाण्यातील प्लास्टिक आणि इतर कचऱ्यामुळे जलचर प्राण्यांनाही धोका निर्माण होतो. जलस्रोत स्वच्छ ठेवणे ही सर्व नागरिकांची जबाबदारी आहे.

९. मोकळ्या जागांमध्ये कचरा टाकणे

परिसरातील काही मोकळ्या जागांचा वापर कचरा टाकण्यासाठी केला जातो. त्यामुळे त्या ठिकाणी दुर्गंधी, घाण आणि रोगकारक कीटक निर्माण होतात. काही वेळा कचरा जाळला जातो. कचरा जाळल्यामुळे धूर आणि हानिकारक वायू वातावरणात मिसळतात. त्यामुळे अशा जागांवर कचरा टाकण्यास प्रतिबंध करून नियमित स्वच्छता करणे आवश्यक आहे.

१०. बांधकामामुळे होणारे प्रदूषण

नवीन घरे, रस्ते आणि इतर बांधकामांमुळे धूळ, माती आणि सिमेंटचे कण हवेत मिसळतात. बांधकामाच्या ठिकाणी निर्माण होणारा कचरा योग्य ठिकाणी न टाकल्यास परिसर अस्वच्छ होतो. मोठ्या यंत्रांमुळे ध्वनीप्रदूषणही वाढते. त्यामुळे बांधकामाच्या ठिकाणी धूळ नियंत्रण, कचरा व्यवस्थापन आणि सुरक्षिततेचे नियम पाळणे आवश्यक आहे.

प्रकरण १ मानव आणि पर्यावरण जर्नल कार्य प्रश्न ८

११. पर्यावरणीय समस्यांचा परिणाम

वरील पर्यावरणीय समस्यांचा परिणाम मानवी आरोग्याबरोबरच परिसरातील जैवविविधतेवरही होतो. प्रदूषित हवा आणि पाण्यामुळे आजार वाढू शकतात. कचऱ्यामुळे मातीची गुणवत्ता कमी होते. वृक्षतोडीमुळे पक्षी आणि प्राण्यांचे अधिवास नष्ट होतात. जलस्रोत प्रदूषित झाल्यास जलचर सजीवांवर परिणाम होतो. त्यामुळे पर्यावरणीय समस्या या एकमेकांशी संबंधित आहेत.

पर्यावरणीय समस्या दूर करण्यासाठी उपाय

या समस्या दूर करण्यासाठी नागरिक आणि स्थानिक प्रशासन यांनी एकत्रितपणे प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. घराघरातून ओला आणि सुका कचरा वेगळा गोळा करावा. प्लास्टिकचा वापर कमी करून कापडी पिशव्यांचा वापर करावा. सांडपाण्याचा योग्य निचरा करावा आणि जलस्रोतांमध्ये कचरा टाकू नये. मोठ्या प्रमाणावर वृक्षारोपण करून त्यांचे संगोपन करावे. पाणी आणि वीज यांची बचत करावी. वाहनांचा अनावश्यक वापर टाळून सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर वाढवावा. कचरा उघड्यावर जाळण्यास प्रतिबंध करावा. तसेच पर्यावरणाविषयी जनजागृती कार्यक्रम आयोजित करावेत.

माझे मत

माझ्या मते, पर्यावरणीय समस्या केवळ शासनाच्या प्रयत्नांनी दूर होणार नाहीत. प्रत्येक नागरिकाने स्वतःपासून सुरुवात केली पाहिजे. आपण कचरा योग्य ठिकाणी टाकणे, प्लास्टिकचा वापर कमी करणे, झाडांचे संरक्षण करणे, पाण्याची बचत करणे आणि परिसर स्वच्छ ठेवणे यांसारख्या छोट्या कृती केल्या तरी त्याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो. नागरिकांमध्ये पर्यावरणाविषयी जबाबदारीची भावना निर्माण होणे अत्यंत आवश्यक आहे.

निष्कर्ष

माझ्या परिसरातील कचरा, प्लास्टिक प्रदूषण, सांडपाणी, वायुप्रदूषण, ध्वनीप्रदूषण, वृक्षतोड, पाण्याची नासाडी आणि जलस्रोतांचे प्रदूषण या प्रमुख पर्यावरणीय समस्या आहेत. या समस्या वेळेत दूर केल्या नाहीत तर त्यांचा परिणाम भविष्यात अधिक गंभीर होऊ शकतो. म्हणून नागरिक, स्थानिक प्रशासन, शैक्षणिक संस्था आणि सामाजिक संघटना यांनी एकत्रितपणे पर्यावरण संरक्षणासाठी प्रयत्न केले पाहिजेत. स्वच्छ परिसर, निरोगी समाज आणि सुरक्षित भविष्य यासाठी पर्यावरणाचे संरक्षण करणे ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.