मकर संक्रांत निबंध लहान मुलांसाठी | makar sankrant essay marathi madhe
माझा आवडता सण मकर संक्रांत १० ओळी
- भारतात साजऱ्या होणाऱ्या सर्व सणांमध्ये ‘मकर संक्रांत’ हा माझा सर्वात आवडता सण आहे.
- हा सण दरवर्षी इंग्रजी महिन्यानुसार साधारणपणे १४ किंवा १५ जानेवारी रोजी येतो.
- या दिवशी सूर्य धनु राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतो, त्यामुळे याला ‘मकर संक्रांत’ म्हणतात.
- संक्रांतीपासून सूर्याचे उत्तरायण सुरू होते आणि दिवस मोठे तर रात्री लहान होऊ लागतात.
- संक्रांतीचा पहिला दिवस ‘भोगी’ म्हणून साजरा केला जातो, ज्या दिवशी तिळ लावलेली बाजरीची भाकरी आणि खमंग भाजी खाल्ली जाते.
- या सणाच्या दिवशी लोक एकमेकांना तिळगूळ देतात आणि ‘तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला’ असे म्हणून कटुता विसरून प्रेम वाढवण्याचा संदेश देतात.
- हिवाळ्यातील थंडीपासून शरीराला ऊर्जा मिळावी म्हणून या दिवसांत तिळ आणि गुळाचे पौष्टिक लाडू खाल्ले जातात.
- या दिवशी आकाशात रंगीबेरंगी पतंग उडवले जातात, ज्यामुळे लहान मुलांना व तरुणांना मोठा आनंद मिळतो.
- महिला या दिवशी सुगड पूजन करतात आणि एकमेकींना हळदी-कुंकू लावून सौभाग्याचे वाण देतात.
- नात्यात गोडवा निर्माण करणारा आणि निसर्गाशी जोडणारा हा सण मला खूप आवडतो.
makar sankranti chi mahiti marathi. मकर संक्रांत सविस्तर निबंध ३०० ते ५०० शब्द,
‘तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला,
स्नेह वाढवा, द्वेष विसरा, आनंद दाटला मनामनांत!’
आपला भारत देश हा सणांची आणि उत्सवांची समृद्ध भूमी मानला जातो. येथे प्रत्येक ऋतूत निसर्गाच्या लयीशी सुसंगत असा एखादा तरी सुंदर सण येतो. हिवाळ्याच्या गुलाबी गारव्यात, नवीन वर्षाच्या सुरुवातीला येणारा आणि मनामनांत आपुलकीचा गोडवा निर्माण करणारा सण म्हणजे ‘मकर संक्रांत’. हा सण केवळ धार्मिक किंवा सांस्कृतिक नसून त्याला एक सुंदर वैज्ञानिक आणि सामाजिक अधिष्ठान लाभले आहे. आकाशात भरारी घेणारे रंगीबेरंगी पतंग, दारात सुगंध दरवळणारी तिळगुळाची गोडी आणि ‘तिळगूळ घ्या आणि गोड गोड बोला’ हा प्रेमळ संदेश देणारा हा उत्सव मला अत्यंत प्रिय आहे. म्हणूनच मकर संक्रांत हा माझा सर्वात आवडता सण आहे.
मकर संक्रांत हा भारतातील इतर सणांपेक्षा अत्यंत वेगळा आणि वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. हिंदू धर्मातील बहुतेक सर्व सण हे चंद्राच्या गतीवर म्हणजेच चांद्र कॅलेंडरवर आधारित असतात; परंतु मकर संक्रांत हा सण सूर्याच्या भ्रमणावर, म्हणजेच सौर दिनदर्शिकेवर आधारित असतो. म्हणूनच हा सण दरवर्षी इंग्रजी महिन्याच्या १४ किंवा १५ जानेवारीलाच येतो.
या दिवशी सूर्य धनु राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतो, या संक्रमणालाच ‘मकर संक्रांत’ असे म्हणतात. या दिवसापासून सूर्याचे ‘उत्तरायण’ सुरू होते. उत्तरायण म्हणजे सूर्याचा उत्तरेकडे होणारा प्रवास. या दिवसापासून रात्री हळूहळू लहान होऊ लागतात आणि दिवस मोठा होऊ लागतो. थंडीची तीव्रता हळूहळू कमी होऊन उबदार उन्हाची चाहूल लागते. शेतातील पिके डोलू लागतात आणि बळीराजाच्या कष्टाला फळ येण्याचा हा काळ असतो. निसर्गात होणाऱ्या या सकारात्मक बदलांचे स्वागत करणारा हा एक अत्यंत देखणा सण आहे.
मकर संक्रांत हा सण सलग तीन दिवस मोठ्या उत्साहाने आणि परंपरेने साजरा केला जातो:
संक्रांतीच्या आदल्या दिवसाला ‘भोगी’ म्हटले जाते. या दिवशी घरात ‘भोगीची भाजी’ बनवण्याची खास परंपरा आहे. हिवाळ्यात शेतात नव्याने पिकणाऱ्या सर्व ताज्या भाज्या—जसे की घेवडा, वांगी, गाजर, हरभरा, मटार, बोरे, पावटा, शेंगदाणे—या सर्वांचे मिश्रण करून तीळ घालून ही पौष्टिक भाजी बनवली जाते. यासोबत बाजरीची गरमागरम तिळाची भाकरी, लोणी आणि मुगाच्या डाळीची खिचडी असा अस्सल गावरान आणि सात्विक बेत असतो.
दुसरा दिवस म्हणजे मुख्य मकर संक्रांत. या दिवशी सकाळपासूनच घरात उत्साहाचे वातावरण असते. महिला काळ्या रंगाची वस्त्रे परिधान करतात. काळा रंग उष्णता शोषून घेणारा असल्याने थंडीच्या दिवसांत तो शरीराला ऊब देतो, असा यामागील वैज्ञानिक विचार आहे. महिला सुगड पूजन करतात. मातीच्या लहान सुगडांमध्ये बोरं, हरभरे, उसाचे तुकडे, शेंगा आणि गव्हाची ओंबी भरून त्याची पूजा केली जाते. हा सण शेती आणि अन्नधान्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारा आहे. या दिवशी घराघरांत तिळगुळाचे लाडू, तिळाची वडी आणि खमंग गुळपोळीचा नैवेद्य दाखवला जातो. संध्याकाळी महिला एकमेकींच्या घरी जाऊन ‘हळदीकुंकू’ समारंभ साजरा करतात आणि वाण वाटतात.
संक्रांतीच्या दुसऱ्या दिवसाला ‘किंकरांत’ किंवा ‘करिदिन’ म्हटले जाते. या दिवशी देवीने किंकरासुर नावाच्या राक्षसाचा वध करून प्रजेला भयमुक्त केले होते, अशी पौराणिक कथा सांगितली जाते. हा दिवस कुटुंबीय आणि मित्रांसोबत आनंदात, गप्पागोष्टीत आणि विश्रांतीमध्ये घालवला जातो.
संक्रांतीचा सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे ‘तीळ आणि गूळ’. हिवाळ्यात हवेतील गारव्यामुळे शरीरातील स्निग्धता कमी होते आणि त्वचेचा कोरडेपणा वाढतो. अशा वेळी शरीराला आवश्यक असणारी उष्णता आणि ऊर्जा तीळ व गुळातून मुबलक प्रमाणात मिळते. म्हणूनच आपल्या पूर्वजांनी ऋतूनुसार खाण्यापिण्याची ही सुंदर सांगड घातली आहे.
परंतु, तिळगुळाचे महत्त्व केवळ आरोग्यापुरते मर्यादित नाही; त्याला फार मोठा सामाजिक संदेशही आहे. ‘तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला’ या वाक्यातून माणसाने माणसाशी प्रेमाने, आपुलकीने आणि गोड बोलून वागले पाहिजे, हा संस्कार दिला जातो. वर्षभरात झालेले हेवेदावे, राग, मतभेद आणि कटुता विसरून नात्यांमध्ये तिळासारखा स्नेह आणि गुळासारखा गोडवा निर्माण करण्याचा हा सुंदर मार्ग आहे.
मकर संक्रांतीची खरी मजा आणि तरुणाईचा उत्साह म्हणजे ‘पतंगबाजी’. या दिवशी आकाश रंगीबेरंगी पतंगांनी गच्च भरून जाते. घरांच्या गच्चीवर, मोकळ्या मैदानांवर लहानांपासून ते थोरांपर्यंत सर्वजण पतंग उडवण्यात दंग असतात. हवेच्या दिशेने पतंग वर चढवणे, इतरांच्या पतंगाचा मांजा कापणे आणि ‘काटला रे काटला’ किंवा ‘कै पो छे’ अशा आरोळ्या ठोकणे यातला आनंद काही निराळाच असतो. या पतंगबाजीमुळे नकळत शरीराला कोवळे ऊन आणि शुद्ध हवा मिळते, जी आरोग्यासाठी लाभदायक ठरते.
मकर संक्रांत हा सण मला सर्वात जास्त आवडतो कारण तो जीवनाला नवी गती आणि नवी दिशा देतो. आकाशात उंच जाणारा पतंग आपल्याला ध्येयाकडे उंच झेप घेण्याची प्रेरणा देतो, तर तिळगूळ नात्यांमध्ये गोडवा जपण्याचे भान देतो. हा सण आपल्याला निसर्गाशी, संस्कृतीशी आणि माणसांशी जोडून ठेवतो.
थोडक्यात सांगायचे तर, मकर संक्रांत हा केवळ एक सण नसून, तो आरोग्याची, संस्कृतीची, स्नेहाची आणि नवनिर्मितीची सुंदर गुंफण आहे. जीवनातील नैराश्याचा अंधार दूर करून आशेचा नवा सूर्य आपल्या अंतर्मनात उगवणारा हा सण मला कायम नवा हुरूप देतो. म्हणूनच मकर संक्रांत हा माझा सर्वात लाडका आणि आवडता सण आहे!
makar sankrant essay marathi madhe | marathi nibandh
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्र. १. मकर संक्रांत हा सण नेहमी १४ किंवा १५ जानेवारीलाच का येतो?
उत्तर: हिंदू धर्मातील बहुतेक सण चंद्राच्या गतीवर (चांद्र दिनदर्शिका) आधारित असतात, परंतु मकर संक्रांत हा सण सूर्याच्या गतीवर (सौर दिनदर्शिका) आधारित असतो. दरवर्षी सूर्य १४ किंवा १५ जानेवारीच्या आसपास मकर राशीत प्रवेश करतो, म्हणूनच या सणाची तारीख सहसा बदलत नाही.
प्र. २. मकर संक्रांतीला तिळगूळ का वाटतात?
उत्तर: मकर संक्रांत हा हिवाळ्यात येतो. या ऋतूत शरीराला उष्णता आणि स्निग्धतेची गरज असते, जी तीळ आणि गुळातून मिळते. तसेच, तिळगुळाच्या माध्यमातून जुने मतभेद आणि कटुता विसरून एकमेकांशी प्रेमाने व गोड वागण्याचा सामाजिक संदेश दिला जातो.
प्र. ३. मकर संक्रांतीला काळे कपडे का परिधान केले जातात?
उत्तर: वैज्ञानिकदृष्ट्या काळा रंग उष्णता शोषून घेतो. जानेवारी महिन्यात कडाक्याची थंडी असल्याने शरीराला ऊब मिळावी म्हणून संक्रांतीच्या दिवशी आवर्जून काळ्या रंगाचे कपडे घातले जातात.
प्र. ४. मकर संक्रांतीचे तीन दिवस कोणते असतात?
उत्तर: मकर संक्रांत हा सण सलग तीन दिवस साजरा होतो:
- पहिला दिवस (भोगी): जुने वाईट विचार टाकून नवीन संकल्प करणे, बाजरीची भाकरी व भाजी खाणे.
- दुसरा दिवस (मकर संक्रांत): मुख्य दिवस, ज्या दिवशी सुगड पूजा, तिळगूळ वाटप आणि पतंगबाजी होते.
- तिसरा दिवस (किंक्रांत): याला करिदिन असेही म्हटले जाते.
