“राकट देशा, कणखर देशा, दगडांच्या देशा,
प्रणाम घ्यावा माझा हा श्रीमहाराष्ट्र देशा!
होय, मी सह्याद्री बोलतोय! युगायुगांपासून अरबी समुद्राच्या खवळलेल्या लाटांचे तडाखे आपल्या छातीवर झेलत, महाराष्ट्राच्या पश्चिम सीमेवर अभेद्य तटबंदीसारखा खंबीरपणे उभा असलेला तुमचा लाडका सह्याद्री! आज अचानक मला मौन तोडून तुमच्याशी थेट बोलावेसे वाटले. कारण ज्या माणसांना मी हजारो वर्षे आपल्या अंगाखांद्यावर खेळवले, ज्यांना पाणी दिले, अन्न दिले, ज्यांच्या संस्कृतीचे आणि इतिहासाचे रक्षण केले, तीच माझी लाडकी मुले आज माझ्या अस्तित्वावर घाव घालत आहेत. मी केवळ माती, पाषाण आणि खडकांचा निर्जीव ढीग नाही; मी या महाराष्ट्राचा जिवंत कणा आहे, तुमच्या पराक्रमाचा मूक साक्षीदार आहे आणि महाराष्ट्राच्या स्वाभिमानाचा ज्वलंत हुंकार आहे.
Sahyadrichi Atmakatha Marathi | निबंध मी सह्याद्री बोलतोय
माझा जन्म काही शतकांपूर्वीचा नाही, तर कोट्यवधी वर्षांपूर्वी भूगर्भातील प्रचंड उलथापालथी आणि ज्वालामुखीच्या उद्रेकातून बाहेर पडलेल्या लाव्हा रसापासून झाला आहे. त्या तप्त लाव्हाने थंड होऊन बेसाल्ट खडकाचे रूप घेतले आणि काळ्या पाषाणाची ही कणखर काया जन्माला आली. उत्तरेकडे तापी नदीच्या खोऱ्यापासून ते दक्षिणेकडे थेट कन्याकुमारीच्या दिशेने पसरलेली माझी ही विस्तीर्ण पर्वतशृंखला जगाला ‘पश्चिम घाट’ म्हणून परिचित आहे.
महाराष्ट्राच्या भूमीवर मी उंचउंच शिखरांच्या रूपाने आकाशाला गवसणी घालत उभा आहे. कळसूबाईचे उत्तुंग शिखर असो, साल्हेर-मुल्हेरचे दुर्गम कडे असोत, हरिश्चंद्रगडाचे रौद्र कोकणकडा असो की महाबळेश्वरचे विस्तीर्ण पठार; हे सर्व माझेच वेगवेगळे पैलू आहेत. थळघाट, बोरघाट, नाणेघाट, वरंधा घाट आणि आंबोली यांसारख्या घाटवाटांनी कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्राला जोडण्याचे काम युगानुयुगे माझ्याच कुशीतून होत आले आहे.
मी केवळ पर्वत नाही, तर मी संपूर्ण महाराष्ट्राची तहान भागवणारा अन्नदाता आहे. माझ्याच उत्तुंग आणि घनदाट जंगलांच्या कुशीत महाराष्ट्रातील पवित्र जीवनवाहिन्यांचा जन्म होतो. त्र्यंबकेश्वरच्या ब्रह्मगिरीवरून उगम पावणारी दक्षिणगंगा ‘गोदावरी’, महाबळेश्वरच्या पवित्र भूमीतून निघणारी ‘कृष्णा’, ‘कोयना’, ‘वेण्णा’, ‘सावित्री’ आणि ‘गायत्री’, तसेच भीमाशंकराच्या ज्योतिर्लिंगाजवळून वाहणारी ‘भीमा’ या सर्व नद्या माझ्याच हृदयातील झरे आहेत.
माझ्या अंगावरून वाहणारे हे पाण्याचे प्रवाह पुढे जाऊन महाराष्ट्राच्या काळ्या मातीला सुजलाम् सुफलाम् करतात. माझ्या अंगावर बांधलेली कोयना, भातसा, वैतरणा, वरसगाव आणि पानशेत यांसारखी धरणे केवळ शेतीला पाणी पुरवत नाहीत, तर संपूर्ण महाराष्ट्राची विजेची आणि पिण्याच्या पाण्याची गरज पूर्ण करतात. म्हणूनच मी छातीठोकपणे सांगू शकतो की, माझ्या अस्तित्वाशिवाय महाराष्ट्राच्या समृद्धीची कल्पनाच केली जाऊ शकत नाही.
निसर्गाने मला सौंदर्याचे आणि समृद्धीचे अथांग लेणे बहाल केले आहे. माझ्या घनदाट अरण्यांमध्ये औषधी वनस्पतींचा अफाट साठा दडलेला आहे. आयुर्वेदाला संजीवनी देणाऱ्या लाखो दुर्मीळ वनस्पती माझ्या अंगावर वाढतात. महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी ‘शेकरू’ (मोठी खार), वाघ, बिबटे, गवे, सांबर, भेकर आणि शेकडो प्रजातींचे रंगीबेरंगी पक्षी माझ्याच छायेत निर्धास्तपणे जगतात.
मी सह्याद्री बोलतोय मराठी निबंध 1000 शब्द | Mi Sahyadri Boltoy Marathi Nibandh
पावसाळा आला की माझे रूप स्वर्गासारखे भासते. काळ्या पाषाणावर हिरवीगार शाल पांघरून, पांढरेशुभ्र दुधासारखे खळाळणारे धबधबे अंगाखांद्यावरून सोडताना मला स्वतःचेच रूप मोहून टाकते. साताऱ्याचे ‘कास पठार’ जेव्हा हजारो रानफुलांच्या रंगांनी बहरते, तेव्हा सृष्टीचे अद्भुत नंदनवन माझ्या कुशीत अवतरल्याचा भास होतो. याच जागतिक महत्त्वामुळे युनेस्कोने मला ‘जागतिक जैवविविधतेचा वारसा’ म्हणून सन्मानित केले आहे.
माझ्या हजारो वर्षांच्या प्रदीर्घ आयुष्यातील सर्वात आनंदाचा, अभिमानाचा आणि सुवर्णकाळ कोणता असेल, तर तो म्हणजे ‘छत्रपती शिवाजी महाराजांचा काळ’! ज्या काळात महाराष्ट्रावर जुलमी आदिलशाही, मुघलशाही आणि निजामशाहीचे अत्याचार सुरू होते, त्या वेळी सह्याद्रीच्या दर्याखोऱ्यांनी एका युगपुरुषाला जन्म घेताना आणि इतिहास घडवताना पाहिले.
शिवरायांनी माझ्या पाषाणाला स्वराज्याची ढाल बनवले. माझ्या अंगावरचे तोरणा, राजगड, रायगड, प्रतापगड, सिंहगड, पन्हाळा, लोहगड आणि विसापूर हे केवळ माती-दगडांचे किल्ले नव्हते; तर ती स्वराज्याची जिवंत मंदिरे होती. जिजाऊंच्या संस्कारांनी आणि शिवरायांच्या पदस्पर्शाने माझी प्रत्येक शिळा पावन झाली. माझ्या अंगावर छत्रपतींनी ‘गनिमी कावा’ नावाचे युद्धकौशल्य रचले. परकीय आक्रमकांच्या लाखो फौजा जेव्हा माझ्या दऱ्यांमध्ये घुसायच्या, तेव्हा मी माझ्या दुर्गम वाटांनी, झाडी-झुडपांनी आणि कड्या-कपारींनी मावळ्यांना साथ दिली आणि शत्रूचा कर्दनकाळ ठरलो.
तानाजी मालुसरे यांचे सिंहगडावरील बलिदान, बाजीप्रभू देशपांडे यांनी घोडखिंडीत (पावनखिंडीत) सांडलेले पवित्र रक्त, मुरारबाजी देशपांडे यांचे पुरंदरावरील शौर्य आणि शिवा काशिद यांचे आत्मसमर्पण मी अगदी जवळून, डोळ्यांत अश्रू आणि छातीत अभिमान बाळगून पाहिले आहे. म्हणूनच मी केवळ निसर्गाचा भाग नाही, तर हिंदवी स्वराज्याच्या प्रत्येक विजयाचा मूक साथीदार आहे.
काळ बदलला, विज्ञानाने प्रचंड प्रगती केली, पण माणसाच्या मनातील कृतज्ञतेची भावना मात्र लोप पावली. आज जेव्हा मी माझ्या शरीराकडे पाहतो, तेव्हा माझे काळीज पिळवटून निघते. विकासाच्या आणि औद्योगिकीकरणाच्या हव्यासापोटी आज माझी अमानुष लचकेतोड सुरू आहे..
आत्मकथनात्म्क निबंध | Aatmakathanatmak nibandh
माझ्या छातीवर बेधडक सुरूंग लावून दगड फोडले जात आहेत. डोंगर पोखरून मोठमोठे बोगदे आणि महामार्ग बनवले जात आहेत. माझ्या अंगावरची घनदाट जंगले तोडून तिथे सिमेंटचे जंगल, आलिशान रिसॉर्ट्स आणि फार्महाऊस उभारली जात आहेत. झाडे तोडल्यामुळे माझी माती उघडी पडली आहे आणि पाण्याचे झरे आटत चालले आहेत. माझ्या अंगावर राहणारे पशू-पक्षी बेघर होऊन शहरांकडे धाव घेत आहेत.
त्याहूनही मोठी वेदना म्हणजे आजच्या तथाकथित पर्यटकांचे आणि ट्रेकर्सचे वर्तन! हजारो तरुण माझ्या गडकिल्ल्यांवर फिरायला येतात. मला त्यांचा उत्साह पाहून आनंद होतो, पण जेव्हा हेच लोक माझ्या पवित्र गडकिल्ल्यांवर प्लास्टिकच्या पिशव्या, बाटल्या, उष्टे अन्न आणि मद्यधुंद अवस्थेत दारूच्या बाटल्यांचा खच टाकून जातात, तेव्हा मला स्वतःचीच लाज वाटते. ज्या भूमीवर शूरवीरांचे रक्त सांडले, त्या पवित्र वास्तूंवर आज अश्लील घोषणा आणि स्वतःची नावे कोरली जातात. गडकिल्ल्यांचे पावित्र्य धुळीस मिळवणारे हे वर्तन पाहून माझ्या अंगाचा थरकाप होतो.
वृक्षतोड आणि अनिर्बंध उत्खननामुळे माझे कडे कमकुवत झाले आहेत. परिणामी, मुसळधार पाऊस पडला की ‘माळीण’, ‘तळीये’ किंवा ‘इरशाळवाडी’सारख्या भयानक दुर्घटना घडतात आणि संपूर्ण गावेच्या गावे मातीच्या ढिगाऱ्याखाली गाडली जातात. जेव्हा अशा दुर्घटना घडतात, तेव्हा वर्तमानपत्रे आणि बातम्यांमध्ये “सह्याद्रीचा प्रकोप”, “डोंगर कोसळला” अशा मथळ्यांखाली मला दोषी ठरवले जाते.
10 vi marathi upyojit lekhan | 10 वी मराठी निबंध
पण शांत डोक्याने विचार करा, हा माझा राग आहे का? नाही! हा निसर्गाच्या रचनेत माणसाने केलेल्या अमानुष हस्तक्षेपाचा अटळ परिणाम आहे. जर तुम्ही माझी मुळेच तोडून टाकली, तर मी स्वतःचा भार कसा पेलणार? मी कोसळत नाही, तर माणसाचा बेबंद हव्यास मला कोसळायला भाग पाडत आहे.
माझ्या प्रिय माणसांनो, मी आजही तुमचा शत्रू नाही, तर तुमचा कायमचा रक्षक आणि पिता आहे. मला तुमच्या प्रगतीचा किंवा विकासाचा राग नाही; पण हा विकास निसर्गाचा गळा घोटून आणि स्वतःचे भविष्य धोक्यात घालून होऊ नये, हीच माझी आर्त विनंती आहे.
मी सह्याद्री आहे; मी युगे पाहिली, साम्राज्ये पाहिली आणि संकटेही झेलली. पण आज मी माझ्या अस्तित्वाची शेवटची लढाई लढत आहे. जर मी नष्ट झालो, तर महाराष्ट्रातील पाऊस थांबेल, नद्या कोरड्या पडतील, शेती ओसाड होईल आणि माणसाचे जीवन वाळवंट बनेल. माझे रक्षण करणे म्हणजे दुसऱ्या कोणावर उपकार करणे नव्हे, तर तुमच्या स्वतःच्या भावी पिढ्यांचे आयुष्य सुरक्षित करणे आहे.
माझ्या शिवरायांच्या महाराष्ट्राला सुजलाम्, सुफलाम् आणि सुरक्षित ठेवण्यासाठी मला तुमची साथ हवी आहे. उठा, जागे व्हा आणि सह्याद्रीच्या रक्षणासाठी कटिबद्ध व्हा!
